Kesme işareti nerede kullanılır?
Kesme işareti (’) en çok özel adlara, kısaltmalara ve sayılara gelen ekleri kelimeden ayırmak için kullanılır: Ankara’ya, PTT’ye, 1923’te. Ancak özel ada gelen yapım eki ve çokluk eki ile kurum adlarına gelen ekler kesmesiz yazılır: Ankaralı, Yılmazlar, Kadıköy Belediyesine.
Kural
1. Özel adlara gelen ekler
- Özel ada durum, iyelik ya da bildirme eki geldiğinde ek, kesme işaretiyle ayrılır. Kişi, yer, ülke, deniz, dağ gibi her türlü özel ad bu kurala girer: Mardin’e, Defne’nin, İzmir’imiz, Kapadokya’da, Karadeniz’den, Galata Kulesi’ne, Sakarya Nehri’nin. Bildirme ekleri de aynı biçimde ayrılır: Arayan Selim’miş. Bu ses Ayten’dir.
- Bir yer adı kısaltılarak söylendiğinde ekten önce yine kesme konur: Ada’dan dün döndük (Büyükada kastediliyorsa).
- Kanun, tüzük ya da yönetmelik sözü belirli bir belgeyi gösterdiği için büyük harfle yazılmışsa ona gelen ek de kesmeyle ayrılır: Söz konusu Kanun’un 12’nci maddesi değiştirildi.
- Özel addan sonra ayraç içinde bir açıklama varsa kesme ve ek ayraçtan önce gelir: Cahit Arf’ın (1910-1997) adını taşıyan teorem.
- Avrupa Birliği ek aldığında kesmeyle yazılır: Avrupa Birliği’nin yeni kararı.
- Kişi adını izleyen Hanım, Bey, Efendi gibi saygı ve ünvan sözleri ek aldığında da kesme konur: Selin Hanım’a, Orhan Bey’den, Hasan Efendi’nin.
- Söyleyiş notu: Sonu p, ç, t, k ile biten bir özel ad ünlüyle başlayan ek aldığında kesme işareti yazılır, ama son ses yumuşatılarak okunur: Murat’ı (“Muradı” diye okunur), Uşak’a (“Uşağa” diye okunur).
2. Kısaltmalara gelen ekler
Kısaltmalara gelen ekler kesmeyle ayrılır: PTT’ye, MEB’in, AVM’de, km’ye. Ekin hangi biçimde geleceği kısaltmanın okunuşuna bağlıdır; ayrıntılar Kısaltmalar nasıl yazılır? sayfasında. Dikkat: Sonunda nokta bulunan kısaltmalarda kesme kullanılmaz; ek noktadan hemen sonra yazılır: İng.den (İngilizceden).
3. Sayılara gelen ekler
- Rakamla yazılan sayılara gelen ekler kesmeyle ayrılır: 1923’te, 3’üncü kat, 15’inci madde, 4,5’lik bir sonuç.
- Sıra sayısı ekle gösterildiğinde rakamdan sonra nokta konmaz, yalnızca kesme ve ek yazılır: 5’inci (5.’inci değil). Ek kullanılmayacaksa yalnızca nokta yeterlidir: 5. sınıf.
- Üleştirme sayıları (ikişer, beşer, onar…) rakamla ve kesmeyle değil, yazıyla yazılır: Herkese beşer kalem verildi (5’er değil).
4. Belirli bir tarihteki ay ve gün adları
Ay ya da gün adı belirli bir tarihin parçasıysa, ona gelen ek kesmeyle ayrılır: Kayıtlar 30 Eylül’e kadar sürecek. Yeni tarife 5 Ocak 2026 Pazartesi’den itibaren geçerli. Belirli bir tarih yoksa kesme konmaz: Eylülde okullar açılır.
5. Harflerden ve eklerden sonra
Bir harften ya da bir ekten sonra gelen ekler kesmeyle ayrılır: Bu kelimede ü’yü i’ye çevirmişsin. Türkçede -lik’le biten pek çok kelime vardır.
6. Söyleyişte düşen seslerde
Şiirde ölçü gereği ya da konuşmayı aktarırken düşen bir sesin yerini göstermek için kesme kullanılır: “N’olur gitme!” dedi. (“ne olur” yerine). Bu kısaltma yalnızca konuşmayı aktarırken yazılır; gündelik yazıda ne olur yazılır.
7. Satır sonunda
Kesme işaretinin bulunduğu yerde kelime satır sonunda bölünürse yalnızca kesme işareti konur, ayrıca kısa çizgi eklenmez: satır sonunda Erzurum’, yeni satırda dan.
8. Kesme işaretinin konmadığı yerler
- Özel ada yapım eki ya da çokluk eki geldiğinde bu ekte ve onu izleyen eklerde kesme kullanılmaz: Trabzonlu, İstanbullulara, Almancada, Yılmazlardan.
- İş yeri, kurum ve kuruluş adlarına; kurul adlarına; meclisin birleşim ve oturum adlarına gelen ekler: Kadıköy Belediyesine, Millî Eğitim Bakanlığından, Yönetim Kurulunun, Yıldız Eczanesinde.
- Valilik, Rektörlük gibi sözlere ünlüyle başlayan bir ek gelirse kesme konmaz, son ses de yumuşar: Valiliğe, Dekanlığa.
- Adı zaten 3. tekil kişi iyelik ekiyle biten bir özel ada başka bir iyelik eki geldiğinde: Ağrı Dağımızın zirvesi, Van Gölümüzün kıyısı.
- Özel ad yerine kullanılan “o” zamiri: Ahmet’i aradım ama ona ulaşamadım.
- Tırnak içindeki sözlerden sonra gelen ekler: Sabahattin Ali’nin “Kuyucaklı Yusuf”unu okudun mu?
- Bağlaç olan de / da: Bağlaç bir ek değildir, ayrı yazılır ve kesme almaz: Can da geldi (Can’da geldi değil).
- Özel ad olmayan kelimeler: Belirli bir tarih bildirmeyen ay adları ve genel anlamda kullanılan sözler kesme almaz: eylülde, herkese, her kanunda.
Kesme gelir mi? Pratik yollar
Aşağıdakiler TDK kuralı değildir; akılda tutmayı kolaylaştıran pratik yollardır.
- Ekin işini sorun. Ek yalnızca kelimenin cümledeki yerini ya da kime ait olduğunu gösteriyorsa (-i, -e, -de, -den, -in, -imiz, -dir gibi) kesme gelir. Kelimeden yeni bir kelime türetiyorsa (-li, -ce, -lik, -çi gibi) kesme gelmez: İzmir’e ama İzmirli.
- Çokluk ekine bakın. Özel ada -ler / -lar geldiğinde o ek ve sonrasındaki ekler kesmesiz yazılır: Ahmet’in ama Ahmetlerin.
- Kurum adı mı, kısaltması mı? Kurumun açık adına gelen ek kesmesiz, kısaltmasına gelen ek kesmeyle yazılır: Millî Eğitim Bakanlığına ama MEB’e.
Sık yapılan hatalar
| Yanlış | Doğru |
|---|---|
| Türkiyede | Türkiye’de |
| Trabzon’lu | Trabzonlu |
| İngilizce’de | İngilizcede |
| Ahmet’ler | Ahmetler |
| Kadıköy Belediyesi’ne | Kadıköy Belediyesine |
| Valilik’e | Valiliğe |
| o’nu | onu |
| PTT ye | PTT’ye |
| 1923 te | 1923’te |
| 5.’inci | 5’inci |
| 5’er kalem | beşer kalem |
| Eylül’de okullar açılır. | Eylülde okullar açılır. |
| Can’da geldi. | Can da geldi. |
| “Kuyucaklı Yusuf”’unu | “Kuyucaklı Yusuf”unu |
| herkes’e | herkese |
İngilizcede
İngilizcede de kesme işaretine benzeyen bir işaret (apostrophe) vardır, ama görevi farklıdır. Türkçedeki gibi özel adlara gelen ekleri ayırmaz; çünkü İngilizcede bu anlamlar çoğunlukla edatlarla verilir: Ankara’ya → to Ankara, İzmir’de → in Izmir, Mardin’den → from Mardin.
- İyelik: Türkçedeki ilgi ekine en yakın kullanım budur: Defne’nin kitabı → Defne’s book. Sonu s ile biten adlarda iki yazım da görülür; hangisinin kullanılacağı yayın kılavuzuna göre değişir: James’s ya da James’.
- Kısaltılmış biçimler: Düşen harfin yerini gösterir; Türkçedeki “söyleyişte düşen ses” kullanımına benzer: do not → don’t, it is → it’s. Sık karıştırılan bir çift: it’s (it is) ile its (onun, iyelik).
- Çoğul: Özel adlarda Türkçede de çokluk eki kesmeyle ayrılmaz: Yılmazlar → the Yılmazes. Kısaltmalarda ise Türkçe kesme kullanır, İngilizce kullanmaz: CD’ler → CDs.
- Yıllar ve sayılar: 1990’larda → in the 1990s (kesme yok). Yılın ilk iki rakamı düşürüldüğünde ise kesme konur: the ’90s. Sıra sayılarında da kesme kullanılmaz: 3’üncü sıra → the 3rd row.
Ayrıntısı için İngilizcede apostrophe (’) nasıl kullanılır? sayfasına bakın.
Kaynak
TDK, Yazım Kılavuzu — “Kesme İşareti” (https://tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/kesme-isareti/). Ayrıca: “Noktalama İşaretleri (Açıklamalar)” (https://tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/noktalama-isaretleri-aciklamalar/), “Sayıların Yazılışı” (https://tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/sayilarin-yazilisi/), “Hece Yapısı ve Satır Sonunda Kelimelerin Bölünmesi” (https://tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/hece-yapisi-ve-satir-sonunda-kelimelerin-bolunmesi/), “Kısaltmalar” (https://tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/kisaltmalar/), “Bağlaç Olan da, de’nin Yazılışı” (https://tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/baglac-olan-da-denin-yazilisi/).