Yabancı özel adlar nasıl yazılır?

Son güncelleme: Tahmini okuma süresi: 4 dk.

Latin alfabesini kullanan bir dilden gelen özel ad, kendi dilinde nasıl yazılıyorsa Türkçede de öyle yazılır (Goethe, Liverpool); Türkçeye çok önceden yerleşmiş Batı kökenli adlar ise Türkçede söylendiği gibi (Londra, Viyana). Arapça, Farsça, Yunanca ve Rusça adlar Türk harfleriyle, Türkçedeki seslerine göre yazılır; Çince, Japonca adlarda ve Türk devletlerinden adlarda ise Türkçede yerleşen biçim kullanılır.

Kural

1. Latin harflerini kullanan diller

  1. Özgün yazılış korunur. Bir kişinin ya da bir yerin adı, ait olduğu dilde nasıl yazılıyorsa Türkçede de öyle yazılır: Goethe, Dickens, Picasso, Hemingway, Verdi; Liverpool, Toronto, Lyon, Salzburg.
  2. Okunuş ayraç içinde gösterilebilir. Bu bir zorunluluk değildir; okura yardımcı olmak için yapılır: Goethe (Göte).
  3. Türkçeye çok önceden yerleşmiş bazı adlar Türkçede söylendiği gibi yazılır: Londra, Viyana, Venedik, Münih, Cenevre, Brüksel; Napolyon.
  4. Yabancı bir özel addan türetilen akım adları Türkçe söylenişe göre yazılır. Kişinin adı özgün biçimiyle kalır, akımın adı Türkçeleşir: Marx → Marksizm, Marksist; Descartes → Kartezyenizm; Luther → Lütercilik.
  5. Kendi dilinde birden çok kelimeden oluşan bir yer adı Türkçede de ayrı ayrı yazılır: Los Angeles, San Francisco.

2. Arapça ve Farsça adlar

Arapçadan ve Farsçadan gelen adlar Türkçenin seslerine ve kelime yapısına uydurularak yazılır: Ahmet, Mehmet, Fuat, Nurettin, Alaettin; Bağdat, Halep, Şam, Tahran.

3. Yunanca adlar

Yunanca bir ad yazılırken her Yunan harfinin sesi, Türkçede o sesi veren harfle gösterilir: Kavafis, Kazancakis. Bazı eski Yunan adları ise dilimize ayrı bir biçimde yerleşmiştir: Sokrat (Sokrates), Aristo (Aristoteles), Eflatun (Platon), Pisagor (Pythagoras), Öklid (Eukleides).

4. Rusça adlar

Rusça adlarda da aynı yol izlenir; Rus harflerinin sesleri Türk harfleriyle gösterilir: Lermontov, Turgenyev, Gagarin; Soçi, Vladivostok.

5. Uzak Doğu dillerindeki adlar

  1. Çince adlar Türkçede yerleşmiş biçimleriyle yazılır: Pekin, Şanghay.
  2. Çince kişi adlarında soyadı önce gelir. Adlar büyük harfle başlar; birden çok heceli küçük adların heceleri arasına kısa çizgi konur. Uydurma bir adla örnek: Wang Mei-lin. Çok yaygınlaşmış adlar ise bitişik yazılır: Konfüçyüs.
  3. Japonca adlarda da Türkçede yerleşen biçim kullanılır: Tokyo, Kyoto, Osaka, Yokohama, Fukuşima.

6. Türk devletleri ve toplulukları

Türk devletlerinden ve Türk topluluklarından gelen kişi ve yer adlarında da Türkçede yerleşen biçim esas alınır: Azerbaycan, Özbekistan, Kazakistan, Türkmenistan; Bakü, Taşkent, Aşkabat.

7. Ek getirirken

Yabancı özel adlara gelen ekler de Türkçe özel adlardaki gibi kesme işaretiyle ayrılır: Goethe’nin şiirleri, Picasso’nun tabloları, Liverpool’da, Toronto’ya.

Hangi biçim? Pratik yollar

Aşağıdakiler TDK kuralı değildir; kuralları sırayla uygulamayı kolaylaştıran pratik yollardır.

  • Önce yerleşmiş Türkçe biçim var mı, ona bakın. Londra, Viyana, Pekin, Tokyo gibi yerleşmiş bir biçim varsa o kullanılır.
  • Yoksa adın hangi alfabeden geldiğine bakın. Latin harfleriyle yazılan bir dildense özgün biçim korunur (Liverpool); Arap, Yunan ya da Rus harfleriyle yazılan bir dildense ad, seslerine göre Türk harfleriyle yazılır (Turgenyev).
  • Kişi adı ile akım adını ayırın. Kişinin adı özgün biçimde kalır, akımın adı Türkçe söylenişle yazılır: Marx’ın kitapları ama Marksizm.

Sık yapılan hatalar

YanlışDoğru
Göte’nin şiirleriGoethe’nin şiirleri
London’a gittik.Londra’ya gittik.
Vienna, WienViyana
Cibraltar, Cebeli TarıkCebelitarık, Cebelitârık
MarxizmMarksizm
Marks’ın kitaplarıMarx’ın kitapları
LosangelesLos Angeles
ChekhovÇehov
AhmedAhmet
BaghdadBağdat
BeijingPekin
HiroshimaHiroşima
TashkentTaşkent

İngilizcede

İngilizcenin de birçok yer ve kişi adı için kendi yerleşmiş biçimleri vardır; bunlar çoğu zaman Türkçedekilerden farklıdır. Çeviride her dilin kendi yerleşmiş biçimi kullanılır:

  • Avrupa şehirleri: Münih → Munich, Viyana → Vienna, Venedik → Venice, Cenevre → Geneva.
  • Rus adları İngilizcede başka harflerle aktarılır: Çehov → Chekhov, Çaykovski → Tchaikovsky, Puşkin → Pushkin.
  • Eski Yunan adları: Sokrat → Socrates, Aristo → Aristotle, Eflatun → Plato, Öklid → Euclid, Pisagor → Pythagoras.
  • Çince adlar İngilizcede bugün çoğunlukla Çincenin resmî Latin harfli yazımıyla (pinyin) verilir: Pekin → Beijing, Kanton → Guangzhou; ama Konfüçyüs → Confucius.
  • Arap ve İran şehirleri: Bağdat → Baghdad, Halep → Aleppo, Şam → Damascus, Tahran → Tehran.
  • Türkçe adlar İngilizcede: Türkçe harfler İngilizce metinlerde çoğu zaman korunmaz: İstanbul → Istanbul. Ülkenin İngilizce resmî adı 2022’den beri Türkiye’dir; Turkey biçimi de hâlâ yaygındır.

Kaynak

TDK, Yazım Kılavuzu — “Yabancı Özel Adların Yazılışı” (https://tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/yabanci-ozel-adlarin-yazilisi/). Ekler için: “Kesme İşareti” (https://tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/kesme-isareti/).

İlgili

Kaynak: ingilizceceviri.com