Büyük harf nerelerde kullanılır?
Büyük harf cümle ve dize başlarında, özel adlarda, belirli bir tarihi gösteren ay ve gün adlarında, tabela yazılarında, başlıklarda ve resim ya da tablo açıklamalarında kullanılır. Aşağıda her durum, istisnalarıyla birlikte ayrı ayrı anlatılıyor.
Kural
1. Cümle başında
- Her cümle büyük harfle başlar: Yarın sabah erken yola çıkacağız.
- Tırnak ya da ayraç içindeki cümleler başka bir cümlenin içinde dursalar bile büyük harfle açılır; her birinin sonuna da kendine uygun işaret (nokta, soru işareti, ünlem vb.) gelir: Öğretmen “Kitaplarınızı kapatın.” dedi. Toplantıya herkes zamanında geldi (Bu, ilk kez oluyordu.) ve konuşmalar hemen başladı.
- Cümlenin ortasına iki çizgi arasında eklenen açıklamalar ise küçük harfle başlar: Komşumuz – yıllardır bu sokakta oturur – herkesi adıyla tanır.
- İki noktanın ardından tam bir cümle geliyorsa büyük harfle başlanır: Annemin hep söylediği bir söz vardır: Acele işe şeytan karışır.
- İki noktanın ardından cümle değil de bir dizi örnek sıralanıyorsa küçük harfle başlanır (sıralananlar özel ad değilse): Çantasında her şey vardı: kalemler, defterler, bir şemsiye…
- Rakamla başlayan cümlede rakamdan sonraki kelime özel ad değilse küçük harfle yazılır: 1998 yılında bu okul açıldı.
- Cümle, örnek olarak anılan kelimelerle açılıyorsa ilk harf yine büyük olur: “Kalem, silgi, defter” gibi kelimeler okul eşyası bildirir. “Gel-, git-” fiilleri hareket bildirir.
2. Dize başında
Şiirde her dize büyük harfle başlar:
Sabah olur, kuşlar konar dallara
Rüzgâr taşır sesimizi yollara
3. Özel adlarda: kişiler ve hayvanlar
- Kişi adları ve soyadları büyük harfle başlar; takma adlar da öyle: Halide Edip Adıvar, Nazım Hikmet Ran, Orhan Pamuk; Yaşar Kemal, Aziz Nesin (son ikisi takma ad).
- Bir kişinin adına eşlik eden ünvan, rütbe, lakap ve saygı sözleri (addan önce de gelseler sonra da) büyük harfle yazılır: Prof. Dr. Ayşe Yıldız, Avukat Murat Bey, Leyla Hanım, Kemal Efendi, Albay Cem Aksoy, Yavuz Sultan Selim.
- Akrabalık adı bir lakap ya da ünvan olarak kullanılıyorsa büyük harfle başlar: Dede Korkut, Baba İshak. Ama akrabalığı anlatmak için kullanılan kelimeler küçük harfle yazılır: Ali amcamla konuştum. Zeynep halam bize geliyor.
- Cümle içinde bir kişinin adı yerine kullanılan makam ya da ünvan sözü büyük harfle başlar: Rektör yarın öğrencilerle buluşacak. (Belirli bir rektör kastediliyor.)
- Saygı sözlerinden sonra gelen makam, mevki ve ünvan kelimeleri büyük harfle başlar: Sayın Müdür, Sayın Dekan, Sayın Genel Müdür.
- Mektup ve resmî yazıların hitap sözleri büyük harfle yazılır: Sevgili Annem, Değerli Meslektaşlarım, Canım Arkadaşım,
- Evcil ya da başka hayvanlara konan adlar da büyük harfle yazılır: Karabaş, Duman, Zeytin.
4. Özel adlarda: milletler, diller, devletler, dinler
- Millet, boy ve oymak adları: Fransız, Yunan, Macar; Türkmen, Uygur; Kayı, Bayat.
- Dil ve lehçe adları: Fransızca, Japonca, Farsça; Türkmence, Azerbaycan Türkçesi.
- Devlet adları: Japonya, Fransa Cumhuriyeti, Birleşik Krallık, Güney Kore.
- Dinlerin ve mezheplerin adları, bunlara inananları anlatan sözlerle birlikte: Sünnilik, Sünni; Ortodoksluk, Ortodoks; Protestanlık, Protestan.
- Din ve mitolojiyle ilgili özel adlar: Tanrı, Allah, Mikail, Athena, Hermes. Dikkat: tanrı, allah, ilah sözleri özel ad olarak kullanılmadığında küçük harfle başlar: Antik Mısır’ın tanrıları. Sahnenin ilahı gibiydi.
5. Gök cisimleri ve yönler
- Gezegenlerin ve yıldızların adları büyük harfle yazılır: Mars, Jüpiter, Venüs; Sirius. Dikkat: dünya, güneş, ay kelimeleri gök cismi anlamı dışında kullanıldığında küçük harfle başlar: Dünya, Güneş’in çevresinde döner ama Bütün dünya bu haberi konuşuyor. Bu kış hiç güneş görmedik. Kira ay sonunda ödenir.
- Doğu ve batı bir düşünce, yaşam biçimi, siyaset vb. anlam bildirdiğinde büyük harfle başlar: Batı müziği, Doğu felsefesi. Yön bildirdiğinde küçük yazılır: İzmir’in batısı, şehrin doğusu.
6. Yer adları
- Kıtadan semte kadar her yer adı (bölge, il, ilçe, köy vb.): Avrupa, Antarktika; Doğu Karadeniz, Trakya; Trabzon, Kars; Kadıköy, Nişantaşı.
- Yer adının arkasından gelip onun ne olduğunu söyleyen kelime (dağ, göl, deniz, nehir, boğaz vb.) de büyük harfle yazılır: Marmara Denizi, Sakarya Nehri, Tuz Gölü, Kaçkar Dağları, İstanbul Boğazı. Dikkat: Adın parçası olmayıp yer adıyla yalnızca tamlama kuran il, ilçe, şehir, köy, belde gibi sözler küçük yazılır: Rize ili, Amasra ilçesi.
- Mahalle, meydan, bulvar, cadde ve sokak adlarında bu kelimeler de büyük harfle başlar: Yeşiltepe Mahallesi, Taksim Meydanı, Atatürk Bulvarı, Bağdat Caddesi, Çiçek Sokağı.
- Yapı adlarında (kale, köprü, saray, kule, köşk, han, anıt vb.) adı oluşturan her kelime büyük harfle yazılır: Topkapı Sarayı, Şale Köşkü, Koza Han, Bodrum Kalesi, Malabadi Köprüsü, Galata Kulesi.
- Bir yer adı kısaltılarak söylendiğinde kalan kısmın ilk harfi büyük yazılır: Ada’ya gidiyoruz (Büyükada kastediliyorsa).
7. Kurumlar, belgeler ve eserler
- Kurumların, kuruluşların ve kurulların adları her kelimesiyle büyük harfle yazılır: Türk Tarih Kurumu, Millî Eğitim Bakanlığı, İstanbul Teknik Üniversitesi, Ankara Ticaret Odası.
- Kanunların, tüzüklerin, yönetmeliklerin, yönergelerin ve genelgelerin adları da her kelimesiyle büyük yazılır: Türk Ceza Kanunu, Borçlar Kanunu, Yükseköğretim Kurumları Öğrenci Disiplin Yönetmeliği.
- Adın tamamı söylenmeden yalnızca türü anılsa da belirli bir kurum, belge ya da makam kastediliyorsa bu tür sözü büyük harfle yazılır. Kural; kurum, kuruluş, kurul, merkez ve bakanlık; üniversite, fakülte ve bölüm; kanun, tüzük ve yönetmelik sözleriyle makam sözlerini kapsar: Millî Eğitim Bakanlığı yeni takvimi açıkladı. Bakanlık, takvimin eylülde yürürlüğe gireceğini bildirdi. 5846 sayılı Kanun yeniden ele alınıyor. Bu Yönetmelik’in 5’inci maddesine göre…
- Kitapların, dergilerin, gazetelerin ve tablo, heykel, beste gibi sanat eserlerinin adlarında her kelime büyük harfle yazılır: Çalıkuşu, Kürk Mantolu Madonna, İnce Memed; Mona Lisa. Dikkat: Adın arkasına türünü belirtmek için eklenen gazete, dergi, tablo gibi sözler küçük yazılır: Sabah gazetesi, Mona Lisa tablosu.
- Kelimeleri büyük harfle başlayan bir eser ya da kurum adında bağlaçlar (ve, veya, yahut, ya, ile, ki, de, da) ve soru eki (mi, mı, mu, mü) küçük kalır: Savaş ve Barış, Bilim ve Teknik, Kerem ile Aslı, Bir Şarkı da Sen Söyle, Gelir mi Bahar? Adın tamamı büyük harfle yazıldığında bunlar da büyük yazılır: SAVAŞ VE BARIŞ.
8. Bayramlar, olaylar ve toplantılar
- Bayram adları (ulusal, resmî ya da dinî) ve anma, kutlama günlerinin adları: Zafer Bayramı, Berat Kandili; Babalar Günü, Dünya Çevre Günü.
- Toplantı adlarında (çalıştay, kurultay, açık oturum, bilgi şöleni vb.) her kelime büyük harfle başlar: Uluslararası Çeviri Çalışmaları Kurultayı, Terim Bilgisi Çalıştayı.
- Tarihte bir olayın, çağın ya da dönemin adı: Malazgirt Savaşı, Orta Çağ, Tunç Çağı, Fetret Devri, Meşrutiyet Dönemi.
9. Özel addan türeyen kelimeler ve birleşik adlar
- Bir özel addan türeyen her kelime büyük harfi korur: İzmirli, Ankaralılar, Fransızlaşmak, Japonca, Osmanlıca.
- Bir yer, millet ya da kişi adıyla kurulmuş birleşik kelimelerde büyük harf yalnızca özel ada verilir: Adana kebabı, Ankara keçisi, Rus salatası, Hollanda peyniri.
Özel adlarla ilgili dört istisnaya dikkat edin:
- Özel ad yeni bir anlam kazanmışsa küçük harfle yazılır: volt, vat (elektrikte birimler; adlarını birer kişiden alırlar).
- Para birimleri küçük harfle başlar: yen, sterlin, frank, ruble.
- Bir özel adın yerini tutan “o” zamiri cümle içinde küçük yazılır: Ahmet’i aradım ama o telefonu açmadı.
- Müzikte makam ve tür adları küçük harfle başlar: rast, uşşak, hüzzam; şarkı, bozlak.
10. Ay ve gün adları
Ay ya da gün adı belirli bir tarihin parçasıysa büyük harfle yazılır: Okullar 8 Eylül 2025 Pazartesi günü açıldı. Sınav 14 Haziran’da yapılacak.
Belirli bir tarih söz konusu değilse ay ve gün adları küçük yazılır: Haziranda tatile çıkıyoruz. Salı günleri yüzmeye gidiyorum.
11. Tabelalar, başlıklar ve açıklamalar
- Tabelalarda, levhalarda ve levha işlevi gören yazılarda kelimeler büyük harfle başlar: Danışma, Bekleme Salonu, Taksi Durağı, Acil Servis, 5. Kat, B Blok.
- Kitap, bildiri, makale vb. yazılarda ana başlığın bütün harfleri büyük yazılır; alt başlıklarda ise yalnızca kelimelerin ilk harfleri büyük olur: TÜRKÇENİN SÖZ VARLIĞI (ana başlık), Alıntı Kelimelerin Yeri (alt başlık).
- Bir resmin, tablonun ya da çizelgenin altındaki açıklama büyük harfle başlar. Açıklama cümle değilse sonuna nokta konmaz: Tablo 3. İllere göre nüfus dağılımı — Şekil 2. Öğrencilerin çoğu sabah saatlerinde çalışmayı tercih ediyor.
Büyük mü, küçük mü? Pratik yollar
- “Belirli bir tane mi?” diye sorun. Bakanlık, kanun, üniversite gibi sözler belirli bir kurum ya da belge kastediliyorsa büyük, genel anlamda kullanılıyorsa küçük yazılır: Bakanlık açıklama yaptı — Her bakanlığın bir sözcüsü var.
- Tarihe bakın. Ay ya da gün adının yanında belirli bir tarih (gün, ay, yıl) varsa büyük, yoksa küçük: 29 Ekim’de — ekimde.
Sık yapılan hatalar
| Yanlış | Doğru |
|---|---|
| ingilizce dersi | İngilizce dersi |
| Fatma Teyzem geldi. | Fatma teyzem geldi. |
| Her Pazartesi kurs var. | Her pazartesi kurs var. |
| 5 mayısta | 5 Mayıs’ta |
| Bodrum İlçesi | Bodrum ilçesi |
| Marmara denizi | Marmara Denizi |
| atatürk caddesi | Atatürk Caddesi |
| 100 Dolar | 100 dolar |
| Savaş Ve Barış | Savaş ve Barış |
| şehrin Batısı | şehrin batısı |
| 2020 Yılında | 2020 yılında |
| Ahmet’i aradım ama O açmadı. | Ahmet’i aradım ama o açmadı. |
| Çantasında her şey vardı: Kalemler, defterler… | Çantasında her şey vardı: kalemler, defterler… |
İngilizcede
İngilizcedeki büyük harf kuralları birçok noktada Türkçeye benzer, ama bazı önemli farklar vardır:
- Ay ve gün adları her zaman büyük harfle yazılır, belirli bir tarih olsun olmasın: I go swimming on Tuesdays. We’re going on vacation in June.
- “I” (ben) zamiri cümlenin neresinde olursa olsun büyük yazılır: Yesterday I met an old friend.
- Millet, dil ve din adları ve bunlardan türeyen sıfatlar iki dilde de büyük harfle başlar: She speaks Turkish. a French film, a Buddhist temple — Türkçede de Fransız filmi, Budist tapınağı.
- Akrabalık sözleri bir adın önünde ad gibi kullanıldığında büyük harfle başlar: Aunt Mary is visiting us ama my aunt is visiting us.
- Ünvanlar addan önce gelince büyük, genel anlamda küçük yazılır: President Lincoln — the president of the club.
- Eser adlarında önemli kelimeler büyük, kısa bağlaç, edat ve tanımlıklar (and, or, of, in, the) çoğunlukla küçük yazılır; bu, Türkçedeki ve, ile, ya kuralına benzer: War and Peace, The Lord of the Rings.
- Yönler Türkçedeki gibi ayrılır: Western music (kültür) — west of the city (yön).
- Para birimleri İngilizcede de küçük harfle yazılır: ten dollars, five euros.
- İki noktadan sonra büyük harf kullanımı yayın kılavuzuna göre değişir; Türkçedeki gibi kesin bir kural yoktur.
Ayrıntısı için İngilizcede büyük harf kullanımı (capitalization) sayfasına bakın.
Kaynak
TDK, Yazım Kılavuzu — “Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler” (https://tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/buyuk-harflerin-kullanildigi-yerler/).