Kelimeler satır sonunda nasıl bölünür?
Satıra sığmayan bir kelime hecelerinin arasından bölünür ve satırın sonuna kısa çizgi (-) konur: satır sonunda pence-, yeni satırda re. Hece hiçbir zaman bölünmez; satırın sonunda ya da yeni satırın başında tek harf bırakılmaz.
Kural
1. Heceler nasıl ayrılır?
- İki ünlünün arasındaki tek ünsüz, sonraki ünlüyle hece kurar: ka-pı, ki-ta-bı, ye-ni-den.
- Yan yana iki ünsüzden ilki önceki ünlüyle, ikincisi sonraki ünlüyle hece kurar: kar-deş, ar-ka-daş, sev-gi.
- Yan yana üç ünsüzden ilk ikisi önceki ünlüyle, üçüncüsü sonraki ünlüyle hece kurar: üst-te, Türk-ler, kırk-lar.
- Batı kökenli kelimeler de Türkçenin hece yapısına göre ayrılır: e-lekt-rik, mik-rop, ast-ro-not, kont-rol, prog-ram.
- İkinci heceden başlayarak her hece bir ünsüzle başlar. Bu kural bitişik yazılan birleşik kelimelerde de geçerlidir; hece sınırı, kelimeyi oluşturan parçaların sınırına bakmaz: ak-şa-müs-tü (akşam + üstü), gö-zal-tı (göz + altı), ki-ta-bı (kitap + ı).
2. Satır sonunda bölme
- Kelime bölünür, hece bölünmez. Yazım Kılavuzu’na göre “satır sonunda kelimeler bölünebilir fakat heceler bölünemez”. Kitap ancak ki- / tap diye bölünebilir.
- Bölünen kelimenin ilk parçasından sonra, satırın sonuna kısa çizgi konur. Yeni satırdaki parça çizgisiz başlar.
- Satırın sonunda ya da yeni satırın başında tek harf bırakılmaz. Araba kelimesi a- / raba diye değil, ara- / ba diye bölünür. Mesai kelimesi mesa- / i diye değil, me- / sai diye bölünür. Ağaç gibi bölünce tek harf kalacak kelimeler bölünmez, yeni satıra bütün olarak geçer.
- Kesme işaretinin bulunduğu yerde bölünen kelimede yalnızca kesme işareti kullanılır, ayrıca kısa çizgi konmaz: satır sonunda İzmir’, yeni satırda de; satır sonunda 2026’, yeni satırda da.
3. Kısa çizginin öteki görevleri
Kısa çizgi heceleri göstermek için de kullanılır (ar-ka-daş). İşaretin bütün kullanım yerleri Noktalama işaretleri ve kullanım yerleri sayfasında.
Nereden bölerim? Pratik yollar
Aşağıdakiler TDK kuralı değildir; kuralı uygulamayı kolaylaştıran pratik yollardır.
- Kelimeyi sesli heceleyin. Türkçede her hecede bir ünlü bulunur; ünlü sayısı hece sayısını verir: pen-ce-re üç ünlü, üç hece.
- İki ünlü arasındaki ünsüzleri sayın. Bir ünsüz varsa sonraki heceye gider (ka-pı); iki ünsüz varsa ortadan ayrılır (kar-deş); üç ünsüz varsa ilk ikisi önceki hecede kalır (Türk-çe).
- Parçalara değil seslere bakın. Kitabı “kitab-ı” diye değil, ki-ta-bı diye hecelenir.
- Kelime işlemcinin dilini kontrol edin. Otomatik bölme açıksa metnin dili Türkçe seçilmelidir; yoksa kelimeler başka bir dilin kurallarıyla bölünebilir.
Sık yapılan hatalar
Tabloda “/” işareti satırın bittiği yeri gösterir.
| Yanlış | Doğru |
|---|---|
| kit- / ap | ki- / tap |
| a- / raba | ara- / ba |
| mesa- / i | me- / sai |
| Tür- / kçe | Türk- / çe |
| pro- / gram | prog- / ram |
| kon- / trol | kont- / rol |
| baş- / öğretmen | ba- / şöğretmen ya da başöğ- / retmen |
| akşam- / üstü | akşa- / müstü |
| İzmir’- / de | İzmir’ / de |
| pence / re (çizgisiz) | pence- / re |
İngilizcede
Buradaki İngilizce örnekler ABD İngilizcesine göredir.
- İngilizcede bölme yerleri tek bir hece kuralıyla bulunmaz. Sözlüklerde gösterilir; kelimenin yapısına ve söylenişine göre belirlenir. Örneğin program İngilizcede pro-gram diye bölünür; Türkçede ise prog-ram.
- Kurallar diller arasında taşınmaz. Türkçe metin Türkçe kurallarla, İngilizce metin İngilizce kurallarla bölünür. Çeviride belgenin dil ayarı hedef dile göre değiştirilmelidir.
Kaynak
TDK, Yazım Kılavuzu — “Hece Yapısı ve Satır Sonunda Kelimelerin Bölünmesi” (https://tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/hece-yapisi-ve-satir-sonunda-kelimelerin-bolunmesi/). Kısa çizgi için: “Noktalama İşaretleri (Açıklamalar)” (https://tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/noktalama-isaretleri-aciklamalar/).