Noktalama ve diğer işaretlerin adları
Yazıda kullanılan her işaretin Türkçe bir adı vardır: (.) nokta, (,) virgül, (;) noktalı virgül, (’) kesme işareti, ( ) ayraç, (/) eğik çizgi, (@) kuyruklu a. Aşağıdaki tablolar, Yazım Kılavuzu’ndaki “Noktalama ve Diğer İşaretler” çizelgesinde yer alan adları üç grupta topluyor. İşaretlerin nerede ve nasıl kullanıldığı ayrı sayfalarda anlatılıyor.
Kural
1. Noktalama işaretleri
| İşaret | Adı |
|---|---|
| . | nokta |
| , | virgül |
| ; | noktalı virgül |
| : | iki nokta |
| … | üç nokta |
| ? | soru işareti |
| ! | ünlem işareti |
| - | kısa çizgi |
| — | uzun çizgi |
| “ ” | tırnak işareti |
| ‘ ’ | tek tırnak işareti |
| “ | denden işareti |
| ( ) | ayraç (yay ayraç) |
| [ ] | köşeli ayraç |
| { } | kaşlı ayraç |
| ’ | kesme işareti |
| / | eğik çizgi |
| \ | ters eğik çizgi |
Çizelgede bazı işaretler kısa adlarıyla da geçer: soru, ünlem, tırnak, kesme.
2. Matematik işaretleri
| İşaret | Adı |
|---|---|
| + | toplama işareti, artı |
| - | çıkarma işareti, eksi |
| x ve . | çarpma işareti, çarpı |
| ÷ ve : | bölme işareti, bölü |
| / | bölme işareti, bölü |
| √ | karekök |
| = | eşitlik, eşit |
| ≠ | eşitsizlik, eşit değil |
| ≈ | yaklaşık olarak eşit |
| ± | eksiği veya fazlası |
| % | yüzde |
| ‰ | binde |
| ′ | üs, dakika |
| ~ | benzerlik, yaklaşıklık, denklik |
| > | büyüktür; dil bilgisinde çıkma |
| < | küçüktür; dil bilgisinde gelişme |
Aynı işaretin birden çok adı olabilir: - hem kısa çizgi hem eksidir; / hem eğik çizgi hem bölüdür; : hem iki nokta hem bölüdür. Hangi adın kullanılacağını işaretin o metindeki görevi belirler: 8-3 “sekiz eksi üç”, 12:4 “on iki bölü dört” diye okunur.
3. Diğer işaretler
| İşaret | Adı |
|---|---|
| ^ | düzeltme işareti (şapka) |
| * | kelimeden sonra dipnot; kelimeden önce varsayım |
| ° | derece |
| § | paragraf |
| ./. | yazının arkası var, çeviriniz |
| ./ ve · | son sayfa, bitti |
| => | devam |
| *** | bölüm sonu işareti |
| ₺ | Türk lirası |
| $ | dolar |
| € | avro |
| @ | kuyruklu a |
| © | telif hakkına sahip (copyright) |
| ® | telif hakkı alınmış (registered) |
4. Gündelik dildeki adlar
Bazı işaretler gündelik dilde başka adlarla da anılır. Yazım Kılavuzu’ndaki adları şunlardır:
| Gündelik dilde | Yazım Kılavuzu’nda |
|---|---|
| parantez | ayraç (yay ayraç) |
| tire | kısa çizgi |
| apostrof | kesme işareti |
| slaş | eğik çizgi |
| ters slaş | ters eğik çizgi |
| et işareti | kuyruklu a |
İşaretler nerede anlatılıyor?
- Noktalama işaretlerinin kullanım yerleri: Noktalama işaretleri ve kullanım yerleri
- Kesme işareti: Kesme işareti nerede kullanılır?
- Yüzde ve binde işaretleri, sayılarda nokta ve virgül: Sayılar nasıl yazılır?
- Kimyasal element simgeleri: Simgeler nasıl yazılır?
- Kısaltmalardaki nokta: Kısaltmalar nasıl yazılır?
Sık yapılan hatalar
| Yanlış | Doğru |
|---|---|
| % 25 | %25 |
| 25% | %25 |
| ‰ 5 | ‰5 |
İngilizcede
İşaretlerin İngilizce adları çeviride ve yazılım arayüzlerinde sık gerekir. ABD ve İngiltere İngilizcesinde farklı olan adlar ikisiyle birlikte verildi.
| İşaret | İngilizce adı |
|---|---|
| . | period (ABD) / full stop (İng.) |
| , | comma |
| ; | semicolon |
| : | colon |
| … | ellipsis |
| ? | question mark |
| ! | exclamation point (ABD) / exclamation mark (İng.) |
| - | hyphen |
| — | em dash |
| “ ” | quotation marks |
| ‘ ’ | single quotation marks |
| ( ) | parentheses (ABD) / brackets (İng.) |
| [ ] | brackets (ABD) / square brackets (İng.) |
| { } | braces, curly brackets |
| ’ | apostrophe |
| / | slash |
| \ | backslash |
| @ | at sign |
| % | percent sign |
| © | copyright symbol |
| ® | registered trademark symbol |
- ® İngilizcede tescilli markayı gösterir (registered trademark); telif hakkı işareti ©’dir. Çeviride iki işaretin anlamı karıştırılmamalıdır.
- Türkçedeki kısa çizgi İngilizcede birkaç ayrı işarete karşılık gelebilir: hyphen (-) kelimeleri birleştirir (well-known); en dash (–) aralık gösterir (1914–1918); minus sign (−) çıkarma işaretidir.
- Parantezlerin adı karışabilir: ABD İngilizcesinde brackets köşeli ayraçtır; İngiltere İngilizcesinde ise yay ayraç da çoğu zaman brackets diye anılır.
Kaynak
TDK, Yazım Kılavuzu — “Noktalama ve Diğer İşaretler” (https://tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/noktalama-ve-diger-isaretler/). İşaretlerin biçimleri ve kullanımı için: “Noktalama İşaretleri (Açıklamalar)” (https://tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/noktalama-isaretleri-aciklamalar/); yüzde ve binde işaretleri için: “Sayıların Yazılışı” (https://tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/sayilarin-yazilisi/).