Ek olan -de / -da nasıl yazılır?
Ek olan -de / -da (bulunma durumu eki) her zaman eklendiği kelimeye bitişik yazılır; kelime sert bir ünsüzle bitiyorsa ek -te / -ta olur. Özel adlara, sayılara ve kısaltmalara geldiğinde ise kelimeden kesme işaretiyle ayrılır.
Kural
- Ek, kelimeye bitişik yazılır. Bir şeyin nerede, kimde ya da ne zaman olduğunu bildiren bu ek, kelimeden boşlukla ayrılmaz: Annem şu an mutfakta. Çocuklar bahçede oynuyor. Şemsiyen bende kaldı.
- Biçimi büyük ünlü uyumuna göre seçilir. Kelimenin son ünlüsü kalınsa (a, ı, o, u) -da / -ta, inceyse (e, i, ö, ü) -de / -te gelir: odada, kapıda, okulda; evde, şehirde, gölde, düğünde. Uyuma aykırı kelimelerde ve alıntı kelimelerde de son ünlüye bakılır: annede, kardeşte; kitapta, kalemde.
- Sert ünsüzden sonra -te / -ta olur. Kelime f, s, t, k, ç, ş, h, p ünsüzlerinden biriyle bitiyorsa ek de sert ünsüzle başlar: sokakta, ağaçta, dolapta, otobüste, sepette, ofiste.
- Özel adlara gelen ek kesme işaretiyle ayrılır. Uyum kuralları burada da geçerlidir: Ankara’da, Erzurum’da, Selin’de, Ege Denizi’nde; Paris’te, Tokat’ta.
- Sayılara gelen ek de kesmeyle ayrılır ve sayının okunuşuna göre seçilir: 2024’te (yirmi dörtte), 1990’da (doksanda), saat 17.30’da (otuzda).
- Kısaltmalara gelen ek kısaltmanın okunuşuna göre seçilir. Harf harf okunan büyük harfli kısaltmalarda son harfin okunuşuna bakılır: PTT’de (te), MEB’de (be). Kelime gibi okunanlarda kısaltmanın kendi okunuşuna bakılır: TÜBİTAK’ta, İSKİ’de. Küçük harfli kısaltmalarda ise kısaltılan kelime nasıl okunuyorsa öyle: 5 km’de (kilometrede), 200 ml’de (mililitrede).
- Ay ya da gün adı belirli bir tarihin parçasıysa ek kesmeyle ayrılır: 23 Nisan’da, 1 Ocak 2026 Perşembe’de. Belirli bir tarih yoksa ay ve gün adı küçük harfle başlar, ek de doğrudan bitişir: Nisanda havalar ısınır. Perşembe günleri yüzmeye gidiyoruz.
- Kurum, kuruluş ya da iş yeri adına gelen ekte kesme kullanılmaz: Ankara Üniversitesinde, Kadıköy Belediyesinde, Yıldız Eczanesinde. Özel ada çokluk eki geldiğinde de kesme kalkar: Bu akşam Yılmazlarda yemekteyiz.
- Bazı alıntılarda ek ince olur. Bu kelimelerin son ünlüsü kalın olsa da son sesi ince okunduğu için ek -de / -te biçimini alır: saatte, kontrolde.
Bağlaç olan de / da ile farkı
Bağlaç olan de / da ise her zaman ayrı yazılır, sert ünsüzden sonra bile te / ta olmaz ve kesme işareti almaz: Ben de geldim. Kitap da masada. Elif de biliyor. Ek olanla bağlaç olanı ayırt etmek için De / da ayrı mı yazılır? sayfasına bakın.
Ekten sonra -ki geldiğinde o da bitişik yazılır: evdeki kitaplar, masadaki not.
Ek mi, değil mi? Pratik yollar
Aşağıdakiler TDK kuralı değildir; okulda da öğretilen, akılda tutmayı kolaylaştıran pratik yollardır.
- Soruyu sorun. Kelime “nerede?”, “kimde?” ya da “ne zaman?” sorusuna cevap veriyorsa ek vardır ve bitişik yazılır: mutfakta (nerede?), bende (kimde?), 2024’te (ne zaman?).
- “FıSTıKÇı ŞaHaP”ı hatırlayın. Bu sözdeki ünsüzler (f, s, t, k, ç, ş, h, p) sert ünsüzlerdir; kelime bunlardan biriyle bitiyorsa ek -te / -ta olur.
- Sesli okuyun. Sayılarda ve kısaltmalarda ek, sözün nasıl okunduğuna göre seçilir: 2024’te “yirmi dörtte”, PTT’de “pe-te-tede” diye okunur.
- Çıkarıp bakın. -de / -da’yı attığınızda söz bozuluyorsa ektir: Annem mutfakta → Annem mutfak (bozuk). Bağlaç olanı atınca cümle kurulmaya devam eder: Ben de geldim → Ben geldim.
Sık yapılan hatalar
| Yanlış | Doğru |
|---|---|
| Kitap masa da. | Kitap masada. |
| Ev de kimse yok. | Evde kimse yok. |
| sokakda | sokakta |
| dolapda | dolapta |
| İzmirde | İzmir’de |
| Paris’de | Paris’te |
| 2024’de | 2024’te |
| PTT’da | PTT’de |
| 5 km’da | 5 km’de |
| Ankara Üniversitesi’nde | Ankara Üniversitesinde |
| 23 nisanda | 23 Nisan’da |
| Nisan’da havalar ısınır. | Nisanda havalar ısınır. |
| saatta | saatte |
İngilizcede
İngilizcede bulunma durumu eki yoktur; aynı anlam çoğunlukla in, at ya da on edatlarıyla verilir. Hangi edatın seçileceği yere ve zamana göre değişir:
- in: içinde bulunulan yerler, şehirler, ülkeler, aylar ve yıllar: mutfakta → in the kitchen; Ankara’da → in Ankara; nisanda → in April; 2024’te → in 2024.
- at: belirli bir nokta ya da saat: okulda → at school; durakta → at the bus stop; saat beşte → at five o’clock.
- on: yüzeyler, günler ve tarihler: masada → on the table; pazartesi günü → on Monday.
- Evde İngilizcede tanımlıksız söylenir: at home.
- “Bende”, “Selin’de” sahiplik anlatıyorsa çoğu zaman have fiiliyle verilir: Şemsiyen bende. → I have your umbrella. / Anahtar Selin’de. → Selin has the key.
Bazı kullanımlarda ABD ve İngiltere İngilizcesi ayrılır:
- hafta sonunda → on the weekend (ABD) / at the weekend (İng.)
- hastanede (hasta olarak) → in the hospital (ABD) / in hospital (İng.)
- 3 Mart’ta → on March 3 (ABD) / on 3 March (İng.)
- saat 17.30’da → at 5:30 p.m. (ABD) / at 5.30 pm (İng.)
İngilizcede yer adına ek gelmediği için kesme işareti de gerekmez: İzmir’de → in Izmir.
Ayrıntısı için In, on, at: zaman ve yer edatları nasıl kullanılır? sayfasına bakın.
Kaynak
TDK, Yazım Kılavuzu — “Bulunma Durumu Eki -da / -de / -ta / -te’nin Yazılışı” (https://tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/bulunma-durumu-eki-da-de-ta-tenin-yazilisi/). Ekin biçimi ve kesme işareti için: “Ünsüz Uyumu” (https://tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/unsuz-uyumu/), “Büyük Ünlü Uyumu” (https://tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/buyuk-unlu-uyumu/), “Kesme İşareti” (https://tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/kesme-isareti/), “Kısaltmalar” (https://tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/kisaltmalar/).