Noktalama işaretleri ve kullanım yerleri

Son güncelleme: Tahmini okuma süresi: 11 dk.

Noktalama işaretleri yazıda cümlenin yapısını, duraklama yerlerini, vurguyu ve tonu gösterir; okumayı ve anlamayı kolaylaştırır. Türkçedeki başlıca işaretler nokta, virgül, soru işareti, ünlem işareti, iki nokta, noktalı virgül, üç nokta, tırnak işareti, ayraç, kesme işareti, kısa ve uzun çizgi ile eğik çizgidir. Aşağıda her işaretin TDK’ye göre kullanım yerleri kendi örneklerimizle özetleniyor.

Kural

1. İşaretlerden sonra boşluk

Şu işaretler ait oldukları kelimeye boşluksuz yazılır: nokta, virgül, iki nokta, noktalı virgül, üç nokta, soru işareti, ünlem işareti, tırnak işareti, ayraç ve kesme işareti. Kesme işareti hariç, bu işaretlerin arkasından bir boşluk gelir: Geldim, gördüm, döndüm. (“Geldim , gördüm ,döndüm .” değil)

2. Nokta (.)

  1. Cümlenin sonuna: Toplantı yarın saat onda başlıyor.
  2. Bazı kısaltmaların sonuna: Dr., Prof., Cad., s., vb. Ayrıntısı için Kısaltmalar nasıl yazılır? sayfasına bakın.
  3. Sıra bildiren sayılardan sonra: 5. sınıf, 21. yüzyıl, IV. Murat.
  4. Art arda sıralanan sıra sayılarında yalnızca sonuncusundan sonra: 1, 2 ve 5. sorular; XVIII – XX. yüzyıllar.
  5. Madde gösteren rakam ve harflerden sonra: 1. 2. 3. ya da a. b. c.
  6. Rakamla yazılan tarihlerde gün, ay ve yılı ayırmak için: 23.10.2026. Ay adı yazıyla yazıldığında ayın önüne ve arkasına nokta konmaz: 23 Ekim 2026.
  7. Saat ile dakikayı ayırmak için: Ders 08.30’da başlar.
  8. Kitap, dergi vb. künyelerinin sonuna: Yazarın Adı Soyadı, Kitabın Adı, Yayınevi, Şehir, Yıl.
  9. Dört ve daha çok basamaklı sayılarda, sondan üçerli gruplar arasına: 2.500; 3.400.000.
  10. Genel ağ (internet) adreslerinde: ingilizceceviri.com
  11. Matematikte çarpma işareti yerine: 3.4=12.

3. Virgül (,)

  1. Aynı görevdeki kelimeleri ya da kelime gruplarını sıralarken aralarına: Pazardan elma, armut, üzüm ve incir aldık.
  2. Sıralı cümlelerin arasına: Kapıyı açtı, içeri girdi, ışığı yaktı.
  3. Uzun cümlede yüklemden uzak düşen öznenin arkasına: Mahallenin en yaşlı terzisi, kırk yıl önce açtığı küçük atölyesini bu yaz sessizce kapattı.
  4. Ara sözleri ve ara cümleleri iki yandan ayırmak için: Bu kitap, bence, yılın en iyisi.
  5. Anlamı güçlendirmek için tekrarlanan kelimelerin arasına: Koş, koş, yetişeceksin!
  6. Tırnak içine alınmamış aktarma cümlelerinden sonra: Yarın erken geleceğim, dedi.
  7. Konuşma çizgisinden sonraki aktarma cümlesinin bitiminde: — Kapıyı kim açık bıraktı, diye sordu.
  8. Edebî metinlerde konuşmadan önceki ifadenin sonunda: Kapıda durup kardeşine, / — Akşama dönerim, dedi.
  9. Kendinden sonraki cümleye bağlı evet, hayır, peki, tamam, olur, haydi gibi sözlerden sonra: Evet, yarın görüşürüz. Peki, sen bilirsin.
  10. Anlam karışıklığını önlemek için: Genç, kadına yardım etti. (yardım eden genç biri) — Genç kadına yardım etti. (yardım edilen genç bir kadın)
  11. Hitap sözlerinden sonra: Sevgili arkadaşlar, hoş geldiniz. Mektup başında: Sayın Yetkili,
  12. Ondalık sayılarda kesri ayırmak için: 2,75 (iki tam, yüzde yetmiş beş).
  13. Art arda gelen zarf-fiillerin arasına (sonuncusundan sonra değil): Haberi duyup, hiç beklemeden yola çıktı. Bunun dışında, zarf-fiil ekli tek bir kelimenin arkasına virgül konmaz: Eve gelince haberi verdi.
  14. Özne görevindeki bu, şu ve o’dan sonra: Bu, herkesin bildiği bir gerçek. O, sabahları erken kalkar.
  15. Künyelerde yazar, eser, yayınevi gibi bilgilerin arasına; künyede yazarın soyadı başa alınmışsa soyadın arkasına da: SOYADI, Adı, Kitabın Adı, Şehir, Yıl.

Virgül konmayan yerler:

  • ve, veya, yahut bağlaçlarının önüne ve arkasına: Elma ve armut aldık. (“Elma, ve armut” değil)
  • Tekrarlı bağlaçların önüne ve arkasına (hem … hem, ya … ya, ne … ne, gerek … gerek, ister … ister): Hem çalışıyor hem okuyor.
  • Bağlaç olan de / da’dan sonra: Sınav kolaydı, süre de yeterliydi.
  • “-ınca” anlamında kullanılan mı / mi’den sonra: Kar yağdı mı yollar kapanır.
  • Şart ekinden sonra: Vaktin olursa uğra.

4. Noktalı virgül (;)

  1. Cümle içinde virgülle ayrılmış grupları birbirinden ayırmak için: Kahvaltıda peynir, zeytin, domates; akşam yemeğinde çorba, pilav, salata vardı.
  2. Kendi içinde virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak için: Yağmur durdu, güneş açtı; çocuklar yeniden bahçeye koştu.
  3. İkiden çok eş değer ögenin virgülle ayrıldığı cümlelerde özneden sonra konabilir: Yeni ofisimiz; geniş, aydınlık, sessiz bir yer.

5. İki nokta (:)

  1. Arkasından örnek verilecek cümlenin sonuna: Çantama şunları koydum: defter, kalem, su.
  2. Arkasından açıklama verilecek cümlenin sonuna: Tek bir isteğim var: Zamanında gelin. İki noktadan sonra gelen cümle büyük harfle başlar; cümle ya da özel ad olmayan örnekler ise küçük harfle sıralanır.
  3. Ses bilgisi yazımlarında uzun okunan ünlüyü belirtmek için: a:ile.
  4. Karşılıklı konuşmalarda, konuşan kişinin adından sonra: Öğretmen: Herkes hazır mı? / Öğrenciler: Hazırız!
  5. Edebî metinlerde konuşmadan önceki ifadenin sonuna: Kapıdaki adam sordu: / — Postane bu tarafta mı?
  6. Genel ağ (internet) adreslerinde: https://ingilizceceviri.com
  7. Matematikte bölme işareti olarak: 12:4=3.

6. Üç nokta (…)

  1. Tamamlanmamış cümlelerin sonuna: Bir gün her şey düzelecek ama ne zaman…
  2. Kaba sayıldığı ya da başka bir sebeple açık yazılmak istenmeyen kelimelerin yerine: Mektup K… kasabasından gelmişti.
  3. Alıntılarda başta, ortada ya da sonda alınmayan bölümlerin yerine: “… ve yola devam ettiler.”
  4. Sözü okuyucunun hayaline bırakmak ya da anlatıma güç katmak için: Belki bir gün, belki de hiç…
  5. Bir seslenmeyi ya da ünlemi güçlendirmek için: Ayşe… Ayşe, bekle!
  6. Karşılıklı konuşmalarda eksik bırakılan ya da verilmeyen cevaplarda: — Nereye gittin? / — …

Dikkat: Soru ya da ünlem işaretinin arkasından gelen üç noktanın iki noktaya inmesi yeterlidir: Gerçekten mi?.. Öteki durumlarda iki, dört ya da daha fazla nokta yazılmaz; üç nokta kullanılır: Bilmiyorum… (“Bilmiyorum..” değil).

7. Soru işareti (?)

  1. Soru eki ya da soru sözü içeren cümlelerin sonuna: Yarın gelecek misin? Ne zaman başlıyoruz?
  2. Soru eki ya da soru sözü içermeyen ama soru bildiren cümlelerin sonuna: — Doğum tarihiniz?
  3. Bilinmeyen ya da kesin olmayan bilgiler için, yay ayraç içinde: Bu köprü 1530 (?) yılında yapılmış.

Dikkat: Soru eki almış yan cümle, ana cümlede zarf tümleci görevindeyse cümle soru işaretiyle bitmez: Bahar geldi mi bahçe çiçeklenir. Soru bildiren sıralı cümlelerde soru işareti yalnızca en sona konur: Trenle mi gideceksin, otobüsle mi? Ayrıntısı için Soru eki “mi” ayrı mı yazılır? sayfasına bakın.

8. Ünlem işareti (!)

  1. Sevinç, üzüntü, korku, şaşkınlık gibi bir duyguyu dile getiren cümlelerin sonuna: Ne güzel bir gün! Eyvah, geç kaldık!
  2. Birine seslenirken ya da birini uyarırken kullanılan sözlerden sonra: Dikkat! Zemin ıslak. Çocuklar! Yemek hazır. Ünlem işareti hitap sözünün hemen arkasına da cümlenin bitişine de konabilir: Arkadaşlar, haydi başlayalım!
  3. Alay ya da küçümseme anlamı katmak için, sözün hemen arkasına yay ayraç içinde: Çok dakik (!) arkadaşımız bugün de geç kaldı.

9. Kısa çizgi (-)

  1. Satır sonunda bölünen kelimelerde, satırın sonuna.
  2. Ara sözü ya da ara cümleyi iki yandan ayırmak için, kelimelere bitişik olarak: Komşumuz -emekli bir öğretmen- her sabah yürüyüş yapar.
  3. Kök, gövde ve ekleri ayırmak için: göz-lük-çü.
  4. Bir fiilin kökünü ya da gövdesini gösterirken sonuna: gel-, oku-, yazdır-.
  5. İsim yapım eklerinin başına; fiil yapım eklerinin başına ve sonuna: -lık, -ca; -la-.
  6. Heceleri göstermek için: ki-tap-lık.
  7. İki kelime ya da sayı arasında “ile, ve, ila, -den … -e” anlamı vermek için: İstanbul-Ankara treni, Türkçe-İngilizce sözlük, 2020-2025 yılları, 14.00-16.00. Ancak cümle içinde art arda gelen sayı adlarının arasına çizgi konmaz: iki üç gün, beş altı kişi.
  8. Matematikte çıkarma işareti olarak: 10-4=6.
  9. Eksi değerleri belirtmek için: -5 °C.

10. Uzun çizgi (—)

Satır başına alınan konuşmaları gösterir; bu yüzden “konuşma çizgisi” de denir: — Yarın erken kalkacak mısın? / — Evet, altıda. Tiyatro metinlerinde konuşan kişinin adının arkasına da konabilir: Kemal — Yağmur dinmiş. Konuşma tırnak içinde aktarılıyorsa uzun çizgiye gerek yoktur.

11. Eğik çizgi (/)

  1. Yan yana yazılan dizelerin arasına: Bir yol gider dağlara / Bir yol iner ovaya.
  2. Adreste bina ve daire numaraları arasına, semt ile şehir arasına: Gül Sokağı No.: 8/3 Çankaya / ANKARA.
  3. Rakamla yazılan tarihlerde gün, ay ve yılı ayırmak için: 23/10/2026.
  4. Dil bilgisinde bir ekin farklı biçimlerini göstermek için: -da / -de, -lık / -lik.
  5. Genel ağ (internet) adreslerinde: https://ingilizceceviri.com/bilgi/
  6. Matematikte bölme işareti olarak: 20/4=5.
  7. Birimler arası oranlarda, boşluksuz: km/sa (kilometre/saat).

12. Ters eğik çizgi (\)

Bilişimde art arda gelen klasörleri birbirinden ayırmak için kullanılır: C:\Belgeler\Raporlar\2026.docx

13. Tırnak işareti (“ ”)

  1. Bir kişinin ya da bir metnin sözü değiştirilmeden aktarılırken tırnak içine alınır: Annem her zaman “Sabır acıdır, meyvesi tatlıdır.” derdi. Aktarılan sözün sonundaki nokta, soru ya da ünlem işareti tırnağın içinde kalır: “Yarın görüşürüz!” diye seslendi.
  2. Özellikle vurgulanmak istenen sözler: Bu “ucuz” telefon iki ayda bozuldu.
  3. Cümle içinde eser ve yazı adları ile bölüm başlıkları: Öğrenciler “Sessiz Gece” adlı öyküyü tartıştı. Bunlar tırnak yerine eğik yazıyla da gösterilebilir.
  4. Bilimsel çalışmaların kaynakçasında makale adları.

Dikkat: Tırnak içindeki sözden sonra gelen ek kesme işaretiyle ayrılmaz: “Sessiz Gece”yi okudunuz mu?

14. Tek tırnak işareti (‘ ’)

Tırnak içindeki bir cümlede ayrıca tırnağa alınması gereken sözü göstermek için kullanılır: Öğretmen “Metinde ‘dikkat’ kelimesinin altını çizin.” dedi.

15. Denden işareti (“)

Bir listede ya da çizelgede üst satırdakiyle aynı olan sözü yeniden yazmamak için kullanılır:

  • Pazartesi: Türkçe sınavı
  • Salı: Matematik “
  • Çarşamba: Fizik “

16. Yay ayraç ( )

  1. Cümlenin anlamını tamamlayan, ama cümlenin yapısına girmeyen açıklamalar için. Ayraç içindeki söz kendi başına bir yargı bildiriyorsa ayracın içinde kendi noktalama işaretiyle biter: Toplantıya herkes katıldı (Ali de sonunda geldi.) ve karar hemen alındı.
  2. Bir isme gelen ek, ayraçtan önce yazılır: Başkentin (Ankara) nüfusu her yıl artıyor. Özel adlarda kesme işareti de ayraçtan önce konur.
  3. Tiyatro ve senaryolarda konuşanın hareketlerini ve durumunu göstermek için: Kemal — (Pencereye yürür.) Yağmur dinmiş.
  4. Alıntının alındığı eseri, yazarı ya da künye bilgisini göstermek için: (Yazar, Yıl: Sayfa).
  5. Alıntıda alınmayan bölümün yerine konan üç nokta ayraç içine alınabilir: (…)
  6. Alay ya da küçümseme bildiren ünlem işareti ile kesin olmayan bilgiyi gösteren soru işareti ayraç içine alınır: (!), (?).
  7. Maddeleri numaralarken rakam ya da harften sonra yalnızca kapama ayracı da kullanılabilir: 1) 2) a) b)

17. Köşeli ayraç [ ]

  1. Ayraç içinde yeniden ayraç gerektiğinde, dıştaki ayraç olarak: Raporun ekleri [Ek 1 (tablolar) ve Ek 2 (grafikler)] ayrı dosyada gönderildi.
  2. Alıntı, aktarma ya da çeviride metni hazırlayanın kendisinin eklediği sözler için: “Proje [2025’te] tamamlandı.”
  3. Kaynak gösterilen kitap ya da makalelerin künyesindeki bazı ayrıntılar için.

18. Kesme işareti (’)

Özel adlara, kısaltmalara ve sayılara gelen ekleri ayırmak için kullanılır: Ankara’ya, TDK’nin, 1923’te. Bütün kuralları ve istisnaları için Kesme işareti nerede kullanılır? sayfasına bakın.

Pratik yollar

  • Her duraklamaya virgül koymayın. Sesli okurken durakladığınız her yer virgül gerektirmez: ve, veya, yahut’tan önce ve sonra, şart ekinden sonra ve bağlaç olan de / da’dan sonra virgül konmaz.
  • Sayılarda nokta ile virgülün görevini ayırın. Türkçede nokta binlikleri (2.500), virgül kesirleri (2,75) ayırır.
  • Ay adı yazıyla mı? Tarihte ay adı yazıyla yazılmışsa nokta yoktur: 23 Ekim 2026; rakamla yazılmışsa nokta ya da eğik çizgi gelir: 23.10.2026, 23/10/2026.

Sık yapılan hatalar

YanlışDoğru
Geldim , gördüm .Geldim, gördüm.
Elma, armut, ve üzüm aldık.Elma, armut ve üzüm aldık.
Hem okuyor, hem çalışıyor.Hem okuyor hem çalışıyor.
Vaktin olursa, uğra.Vaktin olursa uğra.
Sınav kolaydı, süre de, yeterliydi.Sınav kolaydı, süre de yeterliydi.
23.Ekim.202623 Ekim 2026
2,500 kişi2.500 kişi
3.5 kilo3,5 kilo
Bilmiyorum..Bilmiyorum…
Trenle mi gideceksin? otobüsle mi?Trenle mi gideceksin, otobüsle mi?
Bahar geldi mi bahçe çiçeklenir?Bahar geldi mi bahçe çiçeklenir.
“Yarın görüşürüz”! diye seslendi.“Yarın görüşürüz!” diye seslendi.
“Sessiz Gece”’yi okudunuz mu?“Sessiz Gece”yi okudunuz mu?
beş-altı kişibeş altı kişi

İngilizcede

Noktalama işaretlerinin çoğu İngilizcede de aynı görevlerde kullanılır; ama çeviride sık sorun çıkaran farklar vardır. Buradaki İngilizce örnekler ABD İngilizcesine göredir.

  • Ondalık ve binlik ayırıcı ters çalışır. Türkçede 2,75 ve 2.500; İngilizcede 2.75 ve 2,500. Çeviride bu işaretler mutlaka değiştirilmelidir: 3,5 kilo → 3.5 kilos.
  • Saat: Türkçede nokta (08.30), İngilizcede iki nokta kullanılır: 8:30 a.m.
  • Tarih: 23.10.2026 ABD’de 10/23/2026 ya da October 23, 2026; İngiltere’de 23/10/2026 ya da 23 October 2026 biçiminde yazılır. Rakamlı tarihlerde gün ile ayın yeri karışabileceğinden ay adını yazıyla vermek daha güvenlidir.
  • And’den önce virgül: Türkçede ve’den önce virgül konmaz. İngilizcede sıralamanın son ögesinden önce, and’den önce virgül (serial comma ya da Oxford comma) konabilir: apples, pears, and grapes. Bu tercih yazım kılavuzuna göre değişir.
  • Tırnak ve nokta, virgül: ABD İngilizcesinde nokta ve virgül, alıntıya ait olmasalar da tırnağın içine konur: She called it “perfect.” Türkçede ise alıntının kendi sonundaki işaret tırnağın içinde kalır; cümlenin noktası cümlenin sonuna konur: Buna “mükemmel” dedi.
  • Ara sözler: İngilizcede ara sözler uzun çizgiyle (em dash) de ayrılabilir: The book—published in 2020—sold well. Çizginin iki yanında boşluk bırakılıp bırakılmayacağı yazım kılavuzuna göre değişir. Türkçede bu görevde kelimeye bitişik kısa çizgi ya da virgül kullanılır.
  • Kesme işareti: İngilizcede iyelik (Ali’s book) ve kısaltma (don’t) için kullanılır; Türkçedeki kullanımı için Kesme işareti nerede kullanılır? sayfasına bakın.

Kaynak

TDK, Yazım Kılavuzu — “Noktalama İşaretleri (Açıklamalar)” (https://tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/noktalama-isaretleri-aciklamalar/). İki noktadan sonra büyük harf için: “Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler” (https://tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/buyuk-harflerin-kullanildigi-yerler/).

İlgili

Kaynak: ingilizceceviri.com