Reported speech (dolaylı anlatım) nedir, nasıl kurulur?

Son güncelleme: Tahmini okuma süresi: 5 dk.

Reported speech (indirect speech, dolaylı anlatım), birinin söylediğini kendi sözleriyle değil, içeriğiyle aktarmaktır. Oxford Advanced American Dictionary bunu “a report of what someone has said that does not use their exact words” diye tanımlar: “I’m tired,” Ali said. → Ali said (that) he was tired. Aktarma fiili (said, told, asked) geçmiş zamandaysa, aktarılan cümlenin zamanı çoğunlukla bir adım geriye kayar.

Doğrudan ve dolaylı anlatım

  • Doğrudan anlatım (direct speech) söylenen sözleri olduğu gibi, tırnak içinde verir. Aktarma fiili çoğunlukla simple past zamanındadır; en sık kullanılanı said fiilidir. Aktarma bölümü başta da sonda da olabilir: Selin said, “I’ll call you tonight.” / “I’ll call you tonight,” Selin said.
  • Dolaylı anlatım sözlerin içeriğini aktarır; tırnak kullanılmaz: Selin said she would call me that night. → “Selin o akşam beni arayacağını söyledi.”

Nasıl kurulur?

Aktarılan cümlenin yapısı, aktarılanın bir bildirim, bir soru ya da bir emir olmasına göre değişir:

AktarılanYapı ve örnek
Bildirimsay / tell + (that) + cümle: “I’m busy.” → He told me (that) he was busy.
Evet-hayır sorusuask + if / whether + özne + fiil: “Are you hungry?” → She asked if I was hungry.
Soru kelimesiyle soruask + soru kelimesi + özne + fiil: “Where do you work?” → He asked me where I worked.
Emir, öğüt, uyarıtell / order / advise / warn + kişi + to + fiil: “Sit down.” → The teacher told us to sit down.
Olumsuz emirtell / warn + kişi + not to + fiil: “Don’t touch it.” → She told him not to touch it.
  • That sık sık düşürülür, özellikle gündelik dilde: He told me he was busy.
  • Aktarılan soru, soru düzeninde değil, düz cümle düzenindedir (önce özne, sonra fiil) ve sonuna soru işareti konmaz: He asked me where I worked. (“where did I work?” değil). Evet-hayır sorularında if daha sık kullanılır, whether daha az.

Zaman kayması (backshift)

Söylendiği an ile aktarıldığı an arasında zaman geçtiği için, aktarma fiili geçmiş zamandayken fiiller çoğunlukla bir adım geriye kayar:

Doğrudan anlatımdaDolaylı anlatımda
simple present: “I live in Bursa.”simple past: She said she lived in Bursa.
present continuous: “I’m working.”past continuous: He said he was working.
present perfect: “I’ve finished.”past perfect: She said she had finished.
simple past: “I missed the bus.”past perfect: He said he had missed the bus.
will: “I’ll help you.”would: She said she would help me.
can: “I can drive.”could: He said he could drive.
may (olasılık): “I may miss the meeting.”might: She said she might miss the meeting.
must (zorunluluk): “You must sign here.”had to: He said I had to sign there.

Present perfect ve simple past, dolaylı anlatımda past perfect tense ile verilir; past perfect ise değişmez. Could, should, would, might da aynı kalır: “You should rest.” → The doctor said I should rest.

  • Kayma her zaman gerekmez. Söylenen şey hâlâ doğruysa ya da henüz olmamış bir geleceği anlatıyorsa zaman aynı kalabilir: Deniz said her sister works at a bank. (Kız kardeşi hâlâ orada çalışıyor.)
  • Aktarma fiili simple present zamanındaysa (says, tells) zaman kaymaz: Mert says he’s coming tomorrow. Bu kullanım, söylenen şey hâlâ geçerliyken ya da biri bir sözü sık sık tekrarlıyorken görülür.

Zamirler, zaman ve yer sözleri

Aktaran kişi ve aktarılan an değiştiği için zamirler ve “bugün, burada” gibi sözler de çoğunlukla değişir: “I’ll see you here tomorrow,” Can said. → Can said he would see me there the next day.

Doğrudan anlatımdaDolaylı anlatımda
nowthen
todaythat day
yesterdaythe day before
tomorrowthe next day / the following day
two weeks agotwo weeks before
herethere
this / thesethat / those

Say mi, tell mi?

  • Say fiilinden sonra kişi doğrudan gelmez; kişi söylenecekse to ile verilir: She said (to me) that she was ready. (“She said me” değil.)
  • Tell fiilinden sonra çoğunlukla kişi gelir: She told me that she was ready. (“She told that …” değil.) Tell the truth, tell a lie, tell a joke kalıplarında kişi gerekmez.
  • Emirleri aktarırken tell + kişi + to kullanılır: They told us to wait. (“They said us to wait” değil.)
  • Doğrudan anlatımda say kullanılır: “Hello,” he said. (“Hello,” he told değil.)

Sık yapılan hatalar

YanlışDoğru
She asked me where was I going.She asked me where I was going.
He asked me what time was it?He asked me what time it was.
I asked her did she like the movie.I asked her if she liked the movie.
He said me that he was busy.He told me that he was busy.
She told that she would wait.She said that she would wait.
The teacher said us to be quiet.The teacher told us to be quiet.

Türkçedeki en yakın karşılığı

Reported speech, Türkçede dolaylı anlatıma karşılık gelir; Türkçe bunu çoğunlukla “-dığını / -acağını söyledi” gibi yapılarla kurar: Ali said he was tired. → “Ali yorgun olduğunu söyledi.” İki dilin ayrıldığı yerler:

  • Türkçede zaman kaymaz. “-dığını” ve “-acağını” ile kurulan bölüm, sözün söylendiği ana göre zamanı korur; İngilizcede ise fiil geriye kayar: “Selin beni arayacağını söyledi.” → Selin said she would call me. / “Murat işini bitirdiğini söyledi.” → Murat said he had finished his work.
  • Türkçe aktarılan soruyu da aynı yapıyla kurar: “Nereye gittiğimi sordu.” → She asked me where I was going. / “Hazır olup olmadığımı sordu.” → He asked if I was ready. İngilizcede bu sorular soru düzenine dönmez.
  • Emirler Türkçede “-mamızı söyledi” gibi bir yapıyla aktarılır: “Öğretmen oturmamızı söyledi.” → The teacher told us to sit down.
  • Türkçede söz çoğu zaman olduğu gibi, “dedi” ile de aktarılır: “Yorgunum, dedi.” Bu, İngilizcedeki doğrudan anlatıma yakındır: “I’m tired,” he said.

Kaynak

İlgili

Kaynak: ingilizceceviri.com