Pekiştirmeli kelimeler nasıl yazılır?
Pekiştirmeli kelimeler bitişik yazılır: masmavi, kapkara, apaçık, sapasağlam, güpegündüz. Pekiştirmeyi yapan ön parça kelimeden ayrılmaz; “mas mavi”, “sapa sağlam” yazılmaz.
Pekiştirme nedir?
Pekiştirme, bir sıfatın ya da zarfın anlamını güçlendirmektir. Çoğu pekiştirmeli kelimede kelimenin ilk hecesinden türeyen kısa bir parça kelimenin önüne gelir: mas-mavi, kap-kara, yem-yeşil. Masmavi, mavi’den daha güçlü bir anlam taşır: tam anlamıyla, koyu bir mavi.
Kural
- Sıfat ve zarf olarak kullanılan pekiştirmeli kelimeler bitişik yazılır: apaçık, büsbütün, dümdüz, kapkara, kupkuru, masmavi, mosmor, sapsarı, yemyeşil, bembeyaz, simsiyah, kıpkırmızı, tertemiz, yepyeni, upuzun.
- Ön parçası daha uzun olan pekiştirmeler de bitişik yazılır: çepeçevre, düpedüz, güpegündüz, sapasağlam, paramparça.
- Çırılçıplak, sırılsıklam gibi kelimeler de bitişiktir. Yazım Kılavuzu sırılsıklam’ın yanında sırsıklam biçimini de verir.
- Ek aldığında da bitişik kalır: Gökyüzü masmaviydi. Bahçe yemyeşil olmuş. Kitap yepyeniydi.
Pekiştirme ile ikileme farkı
Anlamı güçlendirmenin bir yolu da kelimeyi tekrarlamaktır: güzel güzel, yavaş yavaş. Bunlar ikilemedir ve ayrı yazılır. Pekiştirmeli kelimede ise ön parça tek başına bir kelime değildir; bu yüzden asıl kelimeye bitişik yazılır. Ayrıntısı İkilemeler nasıl yazılır? sayfasında.
Pratik yollar
Aşağıdakiler TDK kuralı değildir; kuralı uygulamayı kolaylaştıran pratik yollardır.
- Ön parçayı tek başına söyleyin. “Mas”, “kap”, “yem” bu anlamda tek başına kullanılmaz. Tek başına anlamı olmayan bir parça ayrı yazılamaz.
- Tekrar mı, ön parça mı? Kelime aynen tekrarlanıyorsa ikilemedir, aralarına boşluk konur (sıcak sıcak). Önde yalnızca bir parça varsa pekiştirmedir, bitişik yazılır (sımsıcak).
- Kuşkuda sözlüğe bakın. Pekiştirmeli kelimelerin yazılışını TDK’nin Güncel Türkçe Sözlük’ünde görebilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
| Yanlış | Doğru |
|---|---|
| mas mavi | masmavi |
| kap kara | kapkara |
| yem yeşil | yemyeşil |
| ter temiz | tertemiz |
| yep yeni | yepyeni |
| sapa sağlam | sapasağlam |
| güpe gündüz | güpegündüz |
| param parça | paramparça |
| çırıl çıplak | çırılçıplak |
| sırıl sıklam | sırılsıklam |
İngilizcede
İngilizcede pekiştirme bir ön parçayla değil, ayrı bir kelimeyle yapılır; iki kelime ya ayrı ya da kısa çizgiyle yazılır. Türkçede ise pekiştirmeli kelime tek kelimedir:
| Türkçe | İngilizce |
|---|---|
| kapkara | pitch-black |
| yepyeni | brand-new |
| sırılsıklam | soaking wet |
| çırılçıplak | stark naked |
| apaçık | crystal clear |
Çeviride İngilizcedeki kısa çizgi ya da boşluk Türkçeye taşınmaz: brand-new car → yepyeni araba (“yep-yeni” değil).
Kaynak
TDK, Yazım Kılavuzu — “Pekiştirmeli Sözlerin Yazılışı” (https://tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/pekistirmeli-sozlerin-yazilisi/). İkilemeler için: “İkilemelerin Yazılışı” (https://tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/ikilemelerin-yazilisi/).