Mastarlara gelen ekler nasıl yazılır?
-ma / -me ile biten mastarlara -a / -e ya da -ı / -i eki geldiğinde araya y girer: okumaya, çalışmaya, görmeyi, sevmeye. Bu kurala göre “okumağa”, “görmeği” biçimleri yazılmaz.
Kural
- -ma / -me + -a / -e → -maya / -meye: okuma-y-a, çalışma-y-a, sevme-y-e, yüzme-y-e, bekleme-y-e. Örnek: Kitabı okumaya başladım. Yüzmeye gidiyoruz.
- -ma / -me + -ı / -i → -mayı / -meyi: okuma-y-ı, yazma-y-ı, görme-y-i, dinleme-y-i. Örnek: Yazmayı seviyor. Müzik dinlemeyi bıraktı.
- Neden y? Mastar ünlüyle biter (okuma), ek de ünlüyle başlar (-a). İki ünlü yan yana gelmesin diye araya koruyucu ünsüz y girer.
- Ekin ünlüsü a ve e olarak yazılır. Konuşmada “okumıya”, “yüzmiye” gibi söylense de yazıda okumaya, yüzmeye yazılır. Bu daralmanın yazılmaması fiil çekimindeki kuralın aynısıdır.
Pratik yollar
Aşağıdakiler TDK kuralı değildir; kuralı uygulamayı kolaylaştıran pratik yollardır.
- Önce mastarı yazın, sonra eki ekleyin. Okuma + y + a = okumaya; görme + y + i = görmeyi. Mastar ve ek değişmeden kalır, aralarına yalnızca y girer.
- “ğ” yazmayın. “Okumağa”, “gelmeğe” gibi biçimler bu kurala uymaz; okumaya, gelmeye yazılır.
Sık yapılan hatalar
| Yanlış | Doğru |
|---|---|
| okumağa | okumaya |
| gelmeğe | gelmeye |
| başlamağa | başlamaya |
| görmeği | görmeyi |
| okumıya | okumaya |
| yüzmiye | yüzmeye |
| dinlemiyi | dinlemeyi |
İngilizcede
Türkçede -ma / -me ile kurulan mastarın İngilizcedeki karşılığı çoğu zaman -ing biçimi (gerund) ya da to’lu mastardır:
- Okumayı severim. → I like reading. ya da I like to read.
- Yüzmeye başladı. → She started swimming. ya da She started to swim.
Çeviride dikkat edilecek nokta şudur: bazı İngilizce fiiller yalnızca birini alır. Enjoy, finish, keep gibi fiillerden sonra -ing gelir (He kept reading. “He kept to read” değil); decide, want, hope gibi fiillerden sonra to’lu mastar gelir (We decided to leave. “We decided leaving” değil).
Ayrıntısı için Gerund ve infinitive: fiilden sonra -ing mi gelir, to mu? sayfasına bakın.
Kaynak
TDK, Yazım Kılavuzu — “Mastarlara Gelen Eklerin Yazılışı” (https://tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/mastarlara-gelen-eklerin-yazilisi/). Söyleyişteki daralma için: “Fiil Çekimi ile İlgili Yazılışlar” (https://tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/fiil-cekimi-ile-ilgili-yazilislar/), “Ünlü Daralması” (https://tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/unlu-daralmasi/).