Fiil çekimlerinde sık yapılan yazım hataları
Fiil çekiminde en sık yapılan yazım hatası, konuşmadaki daralmayı yazıya geçirmektir. -a / -e, -acak / -ecek, -ayım / -eyim, -alım / -elim, -an / -en gibi eklerden önce gelen ünlü ve bu eklerin kendi geniş ünlüsü, nasıl söylenirse söylensin a ya da e ile yazılır: başlayacağım (“başlıyacağım” değil), gelmeyen (“gelmiyen” değil), geleyim (“geliyim” değil).
Kural
- Fiilin sonundaki a ve e korunur. Başla-, bekle-, ara-, söyle- gibi a ya da e ile biten fiillere bu ekler geldiğinde fiilin son ünlüsü değişmez: başlayan, başlayacak, başlayalım; bekleyen, bekleyecek; arayan, arayalım; söyleyen, söyleyecek.
- Olumsuzluk eki de a ve e ile yazılır. -ma / -me olumsuzluk ekinden sonra bu ekler geldiğinde de ekin ünlüsü korunur: gelmeyen, gelmeyecek, gelmeyelim; yapmayan, yapmayacağım, okumayalım.
- Ekin kendi ünlüsü de a ve e yazılır. Ünsüzle biten fiillerde de ekin geniş ünlüsü daralmaz: geleyim, gideyim, yapayım; gelelim, yapalım; gelecek, yapacak.
- Zarf-fiil eklerinde de kural aynıdır. -arak / -erek, -alı / -eli, -ınca / -ince gibi ünlüyle başlayan eklerden önce de a ve e korunur: atlayarak, bekleyerek, gizleyeli, başlayınca, bekleyince.
İki istisna
- Şimdiki zaman eki -yor: Bu ekten önce daralma yazıya da geçer: başlıyor, bekliyor, arıyor, gelmiyor.
- Demek ve yemek: Bu iki tek heceli fiilde konuşmadaki i yazılır: diyen, diyecek, diyelim; yiyen, yiyecek, yiyelim. Deyince ve deyip ise e ile yazılır.
Bu iki durumun ayrıntısı Ünlü daralması nedir? sayfasında.
Pratik yollar
Aşağıdakiler TDK kuralı değildir; kuralı uygulamayı kolaylaştıran pratik yollardır.
- Fiili ve eki ayırın. Başla + y + acak = başlayacak. Fiil başla-, ek -acak’tır; ikisinde de “ı” yoktur, yazıda da olmaz.
- Ekin adını hatırlayın. Gelecek zaman eki -acak / -ecek’tir, “-ıcak / -icek” diye bir ek yoktur. İstek eki -ayım / -eyim’dir, “-ıyım / -iyim” değil.
- -yor’u ayrı tutun. Demek ve yemek dışında daralmanın yazıya geçtiği tek ek -yor’dur: bekliyor ama bekleyecek, bekleyen, bekleyerek.
Sık yapılan hatalar
| Yanlış | Doğru |
|---|---|
| başlıyacağım | başlayacağım |
| gelmiyeceksin | gelmeyeceksin |
| yapmıyacak | yapmayacak |
| bekliyen | bekleyen |
| arıyan | arayan |
| söyliyen | söyleyen |
| geliyim | geleyim |
| gidiyim | gideyim |
| yapıcam | yapacağım |
| gelicem | geleceğim |
| bekliyerek | bekleyerek |
| deyen | diyen |
| diyince | deyince |
Daha fazla örnek
| Fiil | Yazılışı |
|---|---|
| ara- | arayan, arayacak, arayalım, arayınca (ama: arıyor) |
| bekle- | bekleyen, bekleyecek, bekleyeyim, bekleyerek (ama: bekliyor) |
| oyna- | oynayan, oynayacak, oynayalım (ama: oynuyor) |
| izle- | izleyen, izleyecek, izleyelim (ama: izliyor) |
| söyle- | söyleyen, söyleyecek, söyleyelim (ama: söylüyor) |
| gel- | geleyim, gelelim, gelecek; olumsuz: gelmeyen, gelmeyecek |
| de- | diyen, diyecek, diyelim; deyince, deyip |
Kaynak
TDK, Yazım Kılavuzu — “Fiil Çekimi ile İlgili Yazılışlar” (https://tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/fiil-cekimi-ile-ilgili-yazilislar/). Şimdiki zaman ve demek, yemek için: “Ünlü Daralması” (https://tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/unlu-daralmasi/).