Denizaltı nasıl yazılır?
Su altında yol alan gemi anlamındaki denizaltı bitişik yazılır: Denizaltı limana döndü. Bu anlamda “deniz altı” diye ayrı yazmak yanlıştır.
Kural
- Denizaltı tek kelimedir. TDK’nin Güncel Türkçe Sözlük’ü kelimeyi bitişik bir madde başı olarak verir. Örnek: Denizaltı limana döndü. Denizaltının mürettebatı karaya çıktı.
- Somut bir yer anlatan alt ayrı yazılır. Alt sözü somut bir yeri gösteriyorsa birleşik kelime ayrı yazılır: su altı, yer altı, toprak altı.
- Somut bir yer anlatmayan alt bitişik yazılır. Alt artık bir yeri göstermiyorsa kelime bitişik yazılır: bilinçaltı, gözaltı (gözetim). Denizaltı da bir yerin değil, bir geminin adıdır; sözlükte bitişik yazılır.
- Denizin altındaki yerden söz ederken birleşik kelime kurulmaz. Bu durumda kelimeler ayrı kalır: Deniz altında yaşayan canlılar. Denizin altında bir mağara bulundu.
Pratik yollar
Aşağıdakiler TDK kuralı değildir; kuralı uygulamayı kolaylaştıran pratik yollardır.
- Gemi mi, yer mi? Bir gemiden söz ediyorsanız denizaltı bitişik yazılır. Denizin altındaki bir yerden söz ediyorsanız kelimeler ayrıdır.
- “Denizin altı” diyebiliyor musunuz? Cümle denizin altında biçimiyle de anlamını koruyorsa bir yer anlatılıyordur; ayrı yazın.
- Kuşkuda sözlüğe bakın. Bir birleşik kelimenin nasıl yazıldığını en kesin biçimde TDK’nin Güncel Türkçe Sözlük’ü gösterir.
Sık yapılan hatalar
| Yanlış | Doğru |
|---|---|
| Deniz altı limana döndü. | Denizaltı limana döndü. |
| deniz altı filosu | denizaltı filosu |
| deniz-altı | denizaltı |
İngilizcede
İki anlamın İngilizcede ayrı karşılıkları vardır; çeviride hangisinin kastedildiğine bakılır:
- denizaltı → submarine: Denizaltı limana döndü. → The submarine returned to port.
- deniz altında, su altında → underwater, undersea: deniz altında yaşayan canlılar → underwater life.
Kaynak
TDK, Güncel Türkçe Sözlük, “denizaltı” maddesi (https://sozluk.gov.tr/kelime/denizalt%C4%B1). Kalıp için: TDK, Yazım Kılavuzu — “Ayrı Yazılan Birleşik Kelimeler” (https://tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/ayri-yazilan-birlesik-kelimeler/), “Bitişik Yazılan Birleşik Kelimeler” (https://tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/bitisik-yazilan-birlesik-kelimeler/).