“Ki” ayrı mı yazılır, bitişik mi?
Bağlaç görevindeki ki her zaman ayrı yazılır; yalnızca kalıplaşmış birkaç kelimede (belki, çünkü, sanki gibi) ve ek olan -ki’de (evdeki, yarınki gibi) bitişik yazılır.
Kural
- Bağlaç olan ki, kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır. İki cümleyi ya da bir sözü cümleye bağlar: Duydum ki yeni bir işe başlamışsın. Demek ki yanılmışım. O kadar çok yağmur yağdı ki yollar göle döndü.
- Bağlaç olan ki’nin biçimi değişmez. Önceki kelimenin ünlüsü ne olursa olsun ki yazılır; kı, ku, kü olmaz: Baktım ki kapı kilitli. Umarım ki yolun açık olur.
- Şüphe ya da pekiştirme bildiren ki de ayrı yazılır. Cümlenin sonunda gelse bile ayrıdır: Bu saatte açık bir eczane bulur muyuz ki? Bu filmi öyle merak ediyorum ki.
- Kalıplaşmış birkaç kelimede ki bitişik yazılır. Bu kelimelerde ki artık kelimenin parçası olmuştur:
- belki, sanki
- çünkü (burada ek, küçük ünlü uyumuna da uyarak -kü olmuştur)
- hâlbuki, oysaki
- mademki, meğerki
Ek olan -ki: bitişik yazılır
Bir şeyin bir yere ya da zamana ait olduğunu bildiren -ki eki (aitlik eki) kelimeye bitişik yazılır: evdeki kitaplar, masadaki not, yarınki sınav, akşamki maç, seninki, bizimki.
- Büyük ünlü uyumuna uymaz. Kalın ünlülü kelimelerden sonra da -ki olarak kalır: yoldaki, akşamki, sokaktaki, onunki.
- Küçük ünlü uyumuna yalnızca birkaç kelimede uyar ve -kü olur: bugünkü, dünkü, öbürkü. Bu birkaç örnek dışında -ki biçimi korunur.
Bağlaç mı, ek mi? Pratik yollar
- Önüne bakın. Ek olan -ki çoğunlukla -de / -da ekinden (evdeki), bir zaman kelimesinden (yarınki) ya da benim, senin, onun gibi sözlerden (seninki) sonra gelir.
- Çıkarıp bakın. Bağlaç olan ki’yi çıkardığınızda cümle çoğunlukla kurulmaya devam eder: Duydum ki gelmişsin → Duydum, gelmişsin. Ek olanı çıkarınca söz bozulur: evdeki kitaplar → evde kitaplar.
- Ek getirmeyi deneyin. Ek olan -ki’den sonra başka ek gelebilir: seninkiler, evdekileri. Bağlaç olan ki ek almaz.
Sık yapılan hatalar
| Yanlış | Doğru |
|---|---|
| Duydumki gelmişsin. | Duydum ki gelmişsin. |
| Demekki yanılmışım. | Demek ki yanılmışım. |
| Öyle yorgundumki… | Öyle yorgundum ki… |
| bel ki | belki |
| san ki | sanki |
| çünki | çünkü |
| madem ki | mademki |
| oysa ki | oysaki |
| hâlbu ki | hâlbuki |
| evde ki kitaplar | evdeki kitaplar |
| yarın ki sınav | yarınki sınav |
| akşamkı maç | akşamki maç |
| bugünki haberler | bugünkü haberler |
İngilizcede
İngilizcede “ki” için tek bir karşılık yoktur; anlamına göre farklı kelimelerle verilir. Bu yüzden Türkçedeki bitişik / ayrı ayrımı İngilizcede bir yazım sorunu olarak karşımıza çıkmaz.
- Bağlaç olan ki çoğu zaman that ile karşılanır; İngilizcede bu that sık sık düşürülür: Duydum ki yeni bir işe başlamışsın. → I heard (that) you’ve started a new job.
- “O kadar … ki” yapısı so … that ya da such … that olur: O kadar yorgundum ki hemen uyudum. → I was so tired that I fell asleep at once.
- “Demek ki”: so, that means. Demek ki yanılmışım. → So I was wrong.
- Kalıplaşmış kelimelerin her birinin kendi karşılığı vardır: belki → maybe, perhaps; çünkü → because; sanki → as if; hâlbuki, oysaki → whereas, while (cümle başında: however); mademki → since, seeing that.
- Ek olan -ki ise çoğunlukla bir edat öbeği, iyelik ya da zamirle verilir: masadaki not → the note on the table; yarınki sınav → tomorrow’s exam; seninki → yours.
Ayrıntısı için Relative clauses: who, which ve that nasıl kullanılır? sayfasına bakın.
Kaynak
TDK, Yazım Kılavuzu — “Bağlaç Olan ki’nin Yazılışı” (https://tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/baglac-olan-kinin-yazilisi/); ek olan -ki için “Büyük Ünlü Uyumu” (https://tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/buyuk-unlu-uyumu/) ve “Küçük Ünlü Uyumu” (https://tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/kucuk-unlu-uyumu/).