Relative clauses: who, which ve that nasıl kullanılır?
Relative clause, bir ismi niteleyen ve who, which, that, whose, whom gibi bir ilgi zamiriyle (relative pronoun) başlayan yan cümledir: The man who runs the bakery is my cousin. → “Fırını işleten adam kuzenim.” Who insanlar, which şeyler için kullanılır; that ikisi için de kullanılabilir, ama yalnızca virgülsüz, tanımlayıcı yan cümlelerde. Yan cümle, nitelediği isimden sonra gelir.
İlgi zamirleri
| Zamir | Kullanım ve örnek |
|---|---|
| who | İnsanlar için: the man who called you |
| which | Şeyler ve kavramlar için: the car which broke down; virgüllü yan cümlede önceki cümlenin tamamı için: He passed the exam, which surprised everyone. |
| that | İnsanlar ve şeyler için, yalnızca tanımlayıcı (virgülsüz) yan cümlede: the phone that I bought |
| whose | İyelik, insanlar ve şeyler için: the student whose bag was stolen |
| whom | Nesne konumunda, resmî: the person to whom I spoke |
| where, when | Yer ve zaman için: the town where I grew up, the day when we met |
Purdue OWL, ABD İngilizcesinde whom sözünün pek sık kullanılmadığını, konuşmada çoğunlukla düşürüldüğünü belirtir: The man you met yesterday is my uncle. Edattan hemen sonra gelince ise whom düşürülmez: the colleague with whom she shares an office.
Tanımlayıcı ve ek bilgi veren yan cümleler
- Tanımlayıcı yan cümle (defining / restrictive) hangi kişiden ya da şeyden söz edildiğini belirler; çıkarılırsa cümlenin anlamı eksik kalır. Virgül kullanılmaz: Students who study every day do better.
- Ek bilgi veren yan cümle (non-defining / non-restrictive) gerekli olmayan bir bilgi ekler; çıkarılsa da cümle anlaşılır. Virgülle ayrılır, that ile kurulmaz ve zamir düşürülmez: My father, who is 70, still runs every morning.
Virgül anlamı değiştirir:
| Cümle | Anlamı |
|---|---|
| My brother who lives in Izmir is a teacher. | Birden çok erkek kardeşim var; İzmir’de yaşayanı öğretmen. |
| My brother, who lives in Izmir, is a teacher. | Tek bir erkek kardeşim var; İzmir’de yaşıyor ve öğretmen. |
That mı, which mi?
- ABD İngilizcesi: Purdue OWL, tanımlayıcı yan cümlede that, ek bilgi veren ve virgülle ayrılan yan cümlede which kullanılmasını önerir: The laptop that I use for work is old. / My laptop, which I bought in 2019, is old.
- İngiltere İngilizcesi: Cambridge, tanımlayıcı yan cümlede which kullanımını da gösterir; that, özellikle gündelik konuşmada who ve which yerine sık kullanılır.
- Her iki kullanımda da virgülden sonra that gelmez: Our old car, which we bought in 2010, finally broke down. (“Our old car, that we …” değil)
- All, everything, nothing, something gibi sözlerden ve en üstünlük bildiren sıfatlardan sonra that tercih edilir: Everything that he said was true. / It’s the best movie that I’ve seen this year.
Zamirin düşürülmesi
Zamir yan cümlenin nesnesiyse, tanımlayıcı yan cümlede çoğunlukla düşürülür: The book (that) I’m reading is great. Zamir yan cümlenin öznesiyse düşürülmez: The man who called you is here. Gündelik dilde edat yan cümlenin sonuna gelebilir: This is the house I grew up in. → resmî: This is the house in which I grew up.
Sık yapılan hatalar
| Yanlış | Doğru |
|---|---|
| The man which lives upstairs is very kind. | The man who lives upstairs is very kind. |
| This is the girl who she won the race. | This is the girl who won the race. |
| The restaurant that we went to it was expensive. | The restaurant that we went to was expensive. |
| My mother, that is a nurse, works at night. | My mother, who is a nurse, works at night. |
| Ankara, I visited last year, is the capital. | Ankara, which I visited last year, is the capital. |
| People, who exercise, live longer. | People who exercise live longer. |
Türkçedeki en yakın karşılığı
Relative clause yapısının Türkçedeki en yakın karşılığı sıfat-fiillerle (-an, -en; -dık, -dik; -acak, -ecek) kurulan niteleme öbekleridir. İki dilin ayrıldığı yerler:
- Sıra terstir: Türkçede niteleyen öbek isimden önce, İngilizcede yan cümle isimden sonra gelir: “Dün aldığım kitap” → the book (that) I bought yesterday; “Bahçede oynayan çocuklar” → the children who are playing in the garden.
- Türkçede zamir yoktur, ek vardır: İngilizcede who / which / that seçimi, nitelenenin insan mı şey mi olduğuna ve virgül kullanılıp kullanılmadığına göre yapılır.
- Ek bilgi veren yan cümle Türkçede çoğu zaman ayrı bir cümleyle ya da araya giren bir sözle verilir: My father, who is 70, still runs every morning. → “Babam 70 yaşında ve hâlâ her sabah koşuyor.”
- Türkçedeki “ki” bağlacı bazı yapılarda İngilizcedeki that sözüne karşılık gelir; ayrıntısı için “Ki” ayrı mı yazılır, bitişik mi? sayfasının “İngilizcede” bölümüne bakın.
Kaynak
- Purdue OWL, Relative Pronouns — “Introduction and General Usage in Defining Clauses” (https://owl.purdue.edu/owl/general_writing/grammar/relative_pronouns/index.html)
- Purdue OWL — “Relative Pronouns in Non-defining Clauses” (https://owl.purdue.edu/owl/general_writing/grammar/relative_pronouns/relative_pronouns_in_non_defining_clauses.html)
- Purdue OWL — “Defining vs. Non-Defining and ESL Tips” (https://owl.purdue.edu/owl/general_writing/grammar/relative_pronouns/defining_vs_non_defining.html)
- Purdue OWL — “That vs. Which” (https://owl.purdue.edu/owl/general_writing/grammar/that_vs_which.html)
- Cambridge Dictionary, Grammar (İngiliz İngilizcesi) — “Relative clauses: defining and non-defining” (https://dictionary.cambridge.org/grammar/british-grammar/relative-clauses-defining-and-non-defining)
- Cambridge Dictionary, Grammar (İngiliz İngilizcesi) — “Relative pronouns” (https://dictionary.cambridge.org/grammar/british-grammar/relative-pronouns)
- Cambridge Dictionary, Grammar (İngiliz İngilizcesi) — “Relative clauses: typical errors” (https://dictionary.cambridge.org/grammar/british-grammar/relative-clauses-typical-errors)